Anatomia

Jelito grube stanowi końcowy odcinek przewodu pokarmowego. Składa się z kątnicy, okrężnicy, odbytnicy i odbytu. Rozpoczyna się w prawej dolnej części jamy brzusznej (w tak zwanym dole biodrowym), w miejscu ujścia jelita cienkiego, a kończy odbytem w okolicy kroczowej. Jego łączna długość waha się od 120 do 150 cm, co stanowi około 20% długości całego przewodu pokarmowego.

Budowa anatomiczna jelita grubego

Na przekroju budowa ściany jelita grubego jest podobna jak na pozostałych odcinkach przewodu pokarmowego, to znaczy występują trzy warstwy: błona śluzowa, błona mięśniowa i błona surowicza (albo przydanka – tam gdzie jelito ma przebieg pozaotrzewnowy). Błona śluzowa, stykająca się bezpośrednio ze światłem narządu, jest gładka, z licznymi zagłębieniami, czyli kryptami jelitowymi. Wyścielają je produkujące śluz komórki kubkowe. Błona mięśniowa składa się z położonej od wewnątrz warstwy okrężnej i warstwy podłużnej, która znajduje się na zewnątrz niej i ma postać trzech pasm, zwanych taśmami okrężnicy. Błona surowicza, stanowiąca kontynuację otrzewnej ściennej, czyli warstwy wyścielającej ściany jamy brzusznej i jamy miednicy, przechodzi w tę ostatnią pod postacią krezki.

Budowa mikroskopowa ściany jelita grubego

Kątnica

Leży wewnątrzotrzewnowo w prawym dole biodrowym. Ujściem krętnicz-kątniczym łączy się z jelitem krętym. Od kątnicy odchodzi wyrostek robaczkowy. Ten wąski fragment szczątkowego jelita ma długość około 8 cm i charakteryzuje się zmiennym położeniem.

Okrężnica

Leży między kątnicą a odbytnicą. Dzieli się na trzy części: wstępującą, poprzeczną i zstępującą. Okrężnica wstępująca jest przedłużeniem kątnicy. Biegnie ku górze po prawej stronie jamy brzusznej i zgięciem prawym (wątrobowym), pod wątrobą, przechodzi w okrężnicę poprzeczną. Okrężnica poprzeczna przebiega na stronę lewą, gdzie w okolicy śledziony zgięciem lewym przechodzi w okrężnicę zstępującą.

Okrężnica zstępująca leży po stronie lewej jamy brzusznej i sięga do grzebienia biodrowego lewego. Tu przedłuża się w położoną w okolicy talerza biodrowego lewego okrężnicę esowatą, która na wysokości drugiego kręgu krzyżowego przechodzi w odbytnicę za pośrednictwem zgięcia esiczo-odbytniczego.

Odbytnica i odbyt

Odbytnica znajduje się w miednicy mniejszej. Składa się z części miednicznej i z kanału odbytu. Kanał odbytu, zakończony odbytem, jest końcowym odcinkiem przewodu pokarmowego. Odgrywa on ważną rolę w utrzymywaniu kału i gazów w odbytnicy. Błona śluzowa odbytu wytwarza podłużnie biegnące fałdy, w których znajdują się liczne sploty naczyniowe. Gdy w naczyniach splotów znajduje się dużo krwi, fałdy błony śluzowej pęcznieją, tworząc szczelny narząd przeciwgazowy. Zwieracz odbytu zewnętrzny, należący do grupy mięśni krocza, i zwieracz odbytu wewnętrzny, mięsień utworzony z okrężnych włókien błony mięśniowej, ściśle otaczają kanał odbytu, utrzymując kał w odbytnicy. Porażenie wspomnianych mięśni jest przyczyną mimowolnego oddawania stolca.